Moja zupełnie przypadkowa wizyta w Treblince pozwoliła po blisko 70 latach „wyprostować” historię…

Na jednym z łomżyńskich portali ukazała się informacja, o uczczeniu pamięci pomordowanych Żydów w łomżyńskim getcie: https://mylomza.pl/artykul/lomza-uczcili-pamiec/842772

Te informacje kończy zdanie: Większość, czyli ok. 7 tys. Żydów, została deportowana do obozu przejściowego w Zambrowie, skąd później trafili m.in. do obozu zagłady Auschwitz. To właśnie zdanie, niosące w sobie przekłamanie, zainspirowało mnie do napisania poniższego felietonu, bowiem zgodność przekazu historycznego z faktami ma dla mnie szczególne znaczenie.

Przed kilkoma laty miałem okazję zwiedzić Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince. Kompleks upamiętniający zagładę Żydów wywarł na mnie niesamowite wrażenie – tak ze względu na bezpośredni kontakt z tym tragicznym miejscem, jak i jego niezwykłych walorów wizualnych, będących niewątpliwie dorobkiem pracy osób sprawujących nad nim opiekę. W trakcie zwiedzania zwróciłem szczególną uwagę na nazwy miejscowości wykute w posadowionych kamieniach, z których pochodziły osoby bestialsko zamordowane przez hitlerowców w Treblince. Wśród nich nie zauważyłem miasta Łomża, na terenie którego w 1941 roku utworzono getto Żydowskie, skąd następnie – wg znanych mi źródeł – jego mieszkańców wywieziono do miejsca zagłady w Treblince. Jednakże od czasu do czasu przy różnych okazjach podawana jest zupełnie błędna informacja, że miejscem zagłady Żydów z Łomży i okolic był obóz w Oświęcimiu /Auschwitz-Birkenau/, a ich wywiezienia dokonano w styczniu 1943 r. z obozu przejściowego w Zambrowie. Tym czasem większość fachowych źródeł jednoznacznie wskazuje Treblinkę z datą 1942 r.

Rozbieżność podawana w źródłach jest tak zasadnicza, że zaraz po wizycie w Treblince zwróciłem się pismem do pana dr Edwarda Kopówka, ówczesnego Kierownika Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince z siedzibą w Kosowie Laskim, o weryfikację tych informacji i rozważenia umieszczenia na symbolicznym kamieniu w Treblince, wśród innych, nazwy miasta Łomża. Jak się niedługo okazało, moja zupełnie przypadkowa wizyta w Treblince pozwoliła po blisko 70 latach „wyprostować” historię.

Otrzymałem pisemne potwierdzenie od Kierownika Muzeum w Treblince, że rzeczywiście Żydzi z Łomży zostali z obozu przejściowego na terenie byłych koszar w Zambrowie przewiezieni do hitlerowskiego miejsca zagłady w Treblince. Żydzi z Zambrowa odbyli marsz pod eskortą hitlerowców do stacji kolejowej w Czyżewie. Tam załadowano ich do bydlęcych wagonów i przetransportowano do Treblinki. Tym samym źródła podające miejsce przewiezienia Żydów z Łomży i terenu łomżyńskiego do obozu w Oświęcimiu mijają się z prawdą. Część historyków pomyliło bowiem getto w Zambrowie z miejscem koszar, gdzie przejściowo zgromadzono Żydów z Łomży i jej okolic. Były to dwa odrębne miejsca. Rzeczywiście tych z getta w Zambrowie wywieziono do Auschwitz. Interwencja z mojej strony pozwoliła na umieszczenie w spisie, umiejscowionym w centralnej części głównej Sali Muzeum w Treblince, miasta Łomża.

Ponadto Kierownik Muzeum w skierowanym do mnie piśmie, przedstawił pełną procedurę wykucia napisu miasta Łomża w kamieniu na symbolicznym cmentarzu w Treblince. Większość koniecznych do spełnienia warunków przeze mnie przedstawionych została zaakceptowana. Uznano moją argumentację i uzasadnienie, pozytywnie zweryfikowano mój pogląd, iż Żydzi z łomżyńskiego getta i okolic zginęli w Treblince. Moje argumenty w tej sprawie, zdaniem Kierownika Muzeum, spełniały również warunki pozwalające na uzyskanie zgody konserwatora, pod nadzorem którego obiekt się znajduje. Ówczesny Kierownik Muzeum zapewnił mnie, że z chwilą ukończenia realizacji przedsięwzięcia, na moje życzenie nastąpi oficjalne odsłonięcie kamienia z napisem m. Łomża na terenie symbolicznego cmentarza w Treblince.

Być może, gdybym nie zajął się zgłębieniem tej ważnej dla miasta Łomży historii oraz nie złożył wizyty w Treblince, nadal nigdzie nie byłoby upamiętnione w formie symbolicznej miejsce zagłady Żydów z Łomży i jej okolic. A co dla moich działań w tym kierunku, ma ważne znaczenie w kwestii poprawności zapisu historycznego w odniesieniu do Łomży w ogóle. Pozdrawiam Czytelników.

PS. Za niezwłoczne zajęcie się przedstawioną przeze mnie sprawą, w oddzielnym piśmie podziękowałem panu dr Edwardowi Kopówka, ówczesnemu Kierownikowi Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince. Tematu dalej nie „pilotowałem”, wychodząc z założenia, że moja rola, jako badacza tego zagadnienia, na tym etapie dobiegła końca.