104. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości…

Dokładnie za dwie doby obchodzić będziemy dzień szczególny, 104. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Dzień ten postanowiłem uczcić niniejszą publikacją, by uzmysłowić czytelnikom, że w historii Polski mieliśmy do czynienia nie z trzema, lecz z ośmioma rozbiorami Polski. Na ten temat trafiło w nasze ręce obszerne opracowanie, które postanowiliśmy „streścić” do rozmiarów na potrzeby bloga i podzielić się tym z czytelnikami. Przed czterema laty już ten temat poruszaliśmy, lecz w wymiarze historycznym jest wart przypomnienia.

Zasadniczą wadą współczesnych historyków jest to, że dokonują reinterpretacji wydarzeń historycznych, ulegając skrajnym tendencjom: albo „nie zajmują się polityką”, albo wręcz odwrotnie – orientują się na aktualne polityczne drogowskazy. W obu przypadkach mamy do czynienia z faktycznym fałszowaniem historii. Trzeba bowiem bez uprzedzeń, bezstronnie analizować oraz objaśniać wydarzenia historyczne i przekazywać odbiorcom rzeczową informację. Wydawać by się mogło, nieskomplikowane zadanie. Warunek taki: uprzednio trzeba poznać fakty historyczne, wtedy nie będzie omyłek – ani historycznych, ani politycznych.

Do takiego zafałszowania historii należy zaliczyć tzw. „trzy rozbiory Polski”. Formuła ta utarła się zarówno w polskiej, jak i zachodnioeuropejskiej historiografii. Dlatego godny uwagi jest epizod z 17 września 1939 roku. Ambasador Polski w Moskwie, Grzybowski, w czasie wręczania mu noty o przekroczeniu przez armię sowiecką granic Polski, zawołał: „To jest czwarty rozbiór Polski!”, odmówiwszy przyjęcia noty. Ten najzupełniej impulsywnie wydany w tragicznej chwili okrzyk doskonale ilustruje fakt, że nawet polskie elity polityczne przyjęły sztampową tezę o „trzech rozbiorach Polski”.

Ile więc było tych rozbiorów Polski i dlaczego ich dokładna liczba, nie mówiąc już o datach, nie figuruje w żadnym podręczniku historii? Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na fakt, że sama idea rozbioru Polski pojawiła się w europejskiej polityce międzynarodowej wcale nie w końcu XVIII wieku a na początku wieku XVI. Pierwszą taką propozycję złożył cesarz Maksymilian I w liście z 4 sierpnia 1514 roku. Proponował on, by Austria przejęła Śląsk, zaś Rosja zajęła Kijowszczyznę. Z kolei w latach 1516-1517 Wasilij IV, za radą bojara Glinskiego, zaproponował cesarzowi Maksymilianowi I i wielkiemu mistrzowi Albrechtowi Brandenburskiemu dokonanie rozbiorów Polski przez trzy państwa: Austrię, Zakon Krzyżacki (przyszłe Prusy) i Rosję. Tak więc idea rozbioru Polski dojrzewała prawie 250 lat, by stać się nim fizycznie w końcu XVIII w.

PIERWSZY ROZBIÓR POLSKI Miał miejsce w 1772 r. od lutego do sierpnia. Nie doprowadził on do likwidacji państwa polskiego, a jedynie do jego terytorialnego uszczuplenia. Dokonany wówczas podział Polski jest ogólnie znany w przekazach historycznych.
DRUGI ROZBIÓR POLSKI Dokonano go w grudniu 1793 r., którego zarys jest również nam dobrze znany.
TRZECI ROZBIÓR POLSKI Odbył się w październiku 1795 r. i oznaczał całkowitą likwidację państwa polskiego i zniknięcie Polski z geograficznej mapy Europy. Jednakże nie był to koniec polskiej niedoli. Już po ponad dziesięciu latach, w 1807 r. w wyniku pokoju w Tylży, państwo polskie zostało po części odbudowane w postaci Wielkiego Księstwa Warszawskiego, które później stało się sojusznikiem Napoleona w wojnie przeciwko Rosji, czyli jej CZWARTY ROZBIÓR, w wyniku którego po raz pierwszy został wyodrębniony Gdańsk, zaś do Rosji przyłączono Białystok.
W 1809 r. Austria oddała Rosji część polskiego terytorium – Galicję Wschodnią, i to był już PIĄTY ROZBIÓR POLSKI. Po klęsce Francji i zdetronizowaniu Napoleona, sojusznicy (Rosja, Prusy, Austria) dokonali w 1815 r. kolejnego SZÓSTEGO ROZBIORU POLSKI. Cechą charakterystyczną szóstego rozbioru Polski, odróżniającego go od trzeciego rozbioru było to, że pozostawiał on symboliczny cień byłej polskiej państwowości. Na zasadzie układu z 1815 r. i specjalnej austriacko - rosyjskiej umowy z 1818 r. cząsteczka byłego polskiego niepodległego państwa stawała się „Wolnym Miastem Kraków wraz z przyległym terytorium” tj. centralną częścią Historycznej Małopolski. Jednakże ten skrawek polskiej państwowości przetrwał niedługo.
W kwietniu 1846 r. w rezultacie trójstronnego rosyjsko – prusko - austriackiego porozumienia Kraków został wcielony do Austrii. Akt ten był SIÓDMYM ROZBIOREM POLSKI, ostatnim już w XIX wieku.

Jak wiadomo, układ wersalski po pierwszej wojnie światowej przywracał polską państwowość kosztem terytoriów trzech rozbitych w 1917 - 1918 r. cesarstw. Dlatego 17 września 1939 r. po przekroczeniu przez armię sowiecką granic Polski tworząc linię demarkacyjną, do której okupowała Polskę armia niemiecka, ambasador Polski w Moskwie powinien zawołać „to jest ÓSMY ROZBIÓR POLSKI !”.

W historii Polski zaistniało więc osiem rozbiorów, a nie trzy. Zapominając o tym fakcie, nie wymieniając konkretnie wszystkich przypadków rozbiorów Polski w czasie jej historycznego trwania, nie tylko upraszczamy historię państwa polskiego, ale ją zniekształcamy, nie akcentując takich specyficznych momentów w historii naszego państwa, jak częstotliwość i powtarzalność rozbiorów, co bynajmniej nie było specyfiką jedynie XVIII w., a towarzyszyło polskiej historii także w XIX i XX w.

Życzymy przyjemnych i spokojnych obchodów 104. rocznicy odzyskania prze Polskę niepodległości. Mamy nadzieję, że groźba carskiej Rosji nigdy już nad Łomżą nie zawiśnie. ▄

PS. Program obchodów 104. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości w Łomży:
http://lomza-tuiteraz.blogspot.com/2022/11/obchody-104-rocznicy-odzyskania.html